Foto: egemen.kz/ Erlan Omar
Ekonomıst Almas Chýkın óz sózinde syrtqy ınvestısııalardyń azaıyp, 2024 jyldyń qorytyndysy boıynsha taza aǵyn mınýsta bolǵanyn atap ótti. «Bul Qazaqstan ekonomıkasyna 2026-2027 jyldary qıyndyqtar týǵyzady. Ne ekseń, sony oryp alasyń. Eger biz qazir az eksek, onda astyqty qaıdan kútemiz?», dedi sarapshy.
KPMG (Túrkııa) seriktesi Sinem Cantürk sózine qaraǵanda, ınvestısııalardyń tómendeýi kóptegen óńirlerge qatysty bolǵan. Amerıkada ınvestısııalar 63,8 dolar mlrd-qa (kem degende 6 jyl ishinde) deıin tómendese, EMEA-da 27,6 mlrd dollardan 20,3 mlrd dollarǵa deıin, Ulybrıtanııada - 2023 jyly 13,6 mlrd dollardan 9,9 mlrd dollarǵa deıin, Azııada Tynyq muhıty aımaǵynda 11,4 mlrd dollarǵa deıin quldyraǵan (2014 jyldan beri). Tek Taıaý Shyǵysta ǵana - ınvestısııa 1,2 mlrd-tan 2,2 mlrd dollarǵa deıin ósti.
EA Global Capital bas dırektory Ádilgereı Namazbaev jahandyq teńgerimsizdikterge, onyń ishinde damyǵan jáne damýshy naryqtar arasyndaǵy ekonomıkalyq ósý qarqynyndaǵy alshaqtyqqa nazar aýdardy. Bul rette AQSh ta, Eýropa da Qazaqstan sııaqty ınflıasııany tejeý men ekonomıkalyq ósimdi qoldaý arasynda teńgerimdeýge májbúr. «Stavkalardy kóterýdiń agressıvti sıklderinen keıin ınflıasııanyń baıaýlaý belgileri baıqalady, biraq táýekelder joǵary kúıinde qalyp otyr», dep esepteıdi sarapshy.
Jetkilikti aqsha
«Atameken» UKP basshysy Raıymbek Batalovtyń aıtýynsha, memleket ekonomıkaǵa orasan zor qarajat - 11 trln teńgeden astam qarjy quıýdy josparlap otyr. Bul qarajatty tıimdi paıdalaný úshin ol salalyq klasterlerdi damytýdyń jańa tujyrymdamasyn usyndy. Usynylyp otyrǵan model - bul jumys istep turǵan óndiristerdi damytý men jańalaryn qurýdyń búkil tizbegin ashyq etetin sıfrlyq ekojúıe.
Ekinshi jaǵynan, memlekettiń dál osy aralasýy ekonomıkada teńgerimsizdik týǵyzady. «Biz naryqtyq mólsherlemege qaraǵanda neǵurlym tómen paıyzben uzaq merzimge kredıt berý múmkindigi bar memlekettik damý ınstıtýttarymen klıentter úshin kúresemiz. Bizde bankterde valıýtalyq ótimdilik jetkilikti. Biraq qazaqstandyq kásipkerlerdi qarjylandyrý úshin bizge uzyn teńge qajet. Bankterdi uzyn aqshamen qamtamasyz etý - aýyr másele», dep atap ótti Eýrazııalyq Bank basqarmasynyń tóraıymy Lázzat Satıeva.
Onyń ústine, qor naryǵynda da aqsha bar. Qazaqstan qor bırjasy (KASE) tóraǵasynyń orynbasary Dana Amanjolova sıfrlandyrý, IPO-ny jandandyrý jáne «jasyl» tehnologııalarǵa ınvestısııalardyń ósýi sııaqty álemdik trendterdi atap ótti. Bırja 1,6 mlrd dollar somaǵa ESG-oblıgasııalardyń 30 shyǵarylymyn tirkedi, sondaı-aq ornyqty damý boıynsha bilim berý bastamalaryn engizdi. 2024 jyly KASE Index 33% ósim kórsetti, al saýda-sattyqtyń jalpy kólemi 261,5 trln teńgege jetti, bul bırjalyq naryqtyń serpindi damýyn kórsetedi.
Sanmen eseptelgen aqsha
Bank sektorynyń tómen ınvestısııalyq tartymdylyǵy aıasynda fınteh tıimdi kórinedi. Qazaqstannyń ınnovasııalyq kóshbasshylarynyń 30% -y qarjy sektoryn bildiredi, bul onyń jańa tehnologııalarǵa ashyqtyǵyn kórsetedi. Budan basqa, fınteh-kompanııalar dástúrli bankterge qaraǵanda kiristerdiń neǵurlym joǵary ósý qarqynyn kórsetip otyr. Bul týraly CFO sammıtinde KGF dırektory Marjan Melanıch Centras Rankings C500 tanystyra otyryp aıtty
Tólemder aqyldy, jyldam jáne qaýipsiz bolady. Jasandy ıntellekt alaıaqtyqpen kúresti óz moınyna alady, bıometrııa men blokcheın jeke basyn tekserýdi jedeldetedi, al sandyq ámııandar naryqty basyp alady. Vırtýaldy kartalar tanymaldylyqqa ıe bolyp keledi, al shaǵyn jáne orta bıznes ósý úshin qarjy quraldaryn kóbirek alady. Bul týraly Mastercard kompanııasynan Sanjar Jamalov egjeı-tegjeıli aıtyp berdi. Onyń aıtýynsha, tólem ındýstrııasynyń basty trendi - yntymaqtastyq pen jahandaný. Halyqaralyq aýdarymdar naqty ýaqytta qalypty jaǵdaıǵa aınalyp keledi, al travel-ındýstrııa, korporatıvtik tólemder men B2B-sheshimder jańa deńgeıge shyǵady. Mastercard korporatıvtik kartalary (T&E, Purchase, CTS, Wholesale Program) bıznes shyǵyndaryn jeńildetedi: qonaq úıler, taksı, iskerlik kezdesýler - barlyǵy baqylaýda.
Sıfrlyq tehnologııalarǵa arnalǵan keńistik bos kúıinde qalyp otyr. 2024 jyly Data Literacy KZ komandasy kompanııalardyń AI-ny qanshalyqty tabysty engizetinin túsiný úshin Qazaqstandaǵy orta jáne iri bıznestiń 112 basshysynan surastyrdy. Nátıjeleri aýyr: kompanııalardyń tek 12% ǵana ınvestısııalardyń qanaǵattanarlyq ózin-ózi aqtaýyna qol jetkizdi, al 88% ROI-ny bilmeıdi nemese ólsheı almaıdy. 56% AI-ny daǵdyly prosesterdi avtomattandyrý úshin paıdalanady, biraq tehnologııalarǵa strategııalyq kózqaras jetispeıdi. Osyndaı málimettermen Datanomix kompanııasynyń teń negizin qalaýshy Aleksandr Polorotov bólisti. Onyń aıtýynsha, basty kedergiler - resýrstar men daǵdylardyń jetispeýshiligi (tıisinshe 59% jáne 58%), qyzmetkerlerdiń AI-ǵa senimsizdigi (iri kompanııalarda 44%) jáne qarjylyq shekteýler (jobalardyń 36,4% bıýdjetti qaıta bólýge baılanysty toqtatylady).
Aqsha qaıda?
Osy suraqqa jaýap bere otyryp, «Sentras» kompanııalar tobynyń negizin qalaýshy men KGF tóraǵasy Eldar Ábdirazaqov aıtqan sıgnaldarǵa nazar aýdarýdy usynamyz:
- «Keıinge qaldyrylǵan ınflıasııa» - jahandyq ekonomıkanyń baıaýlaýy aıasynda baǵanyń ósýi.
- Qor naryqtary mınýsta, al venchýrlik ınvestısııalar shyǵynǵa ushyraıdy. Kapıtaldyń 60% -y II-ǵa ketedi - tehnologııaǵa mólsherleme basty draıver bolyp qala beredi.
- Salyqtar men satýlarǵa qysym liquidity management qaıta qaraýdy talap etedi.
- Marjınaldyqty tómendetý kezindegi shyǵyndardyń ósýi: úderisterdi ońtaılandyrý endi opsııa emes, qajettilik.
- AI, jańa valıýta retinde - algorıtmderge ınvestısııa salmaıtyn kompanııalar syrtqa shyǵady.
- Cryptocurrency - qubylmalylyǵyna qaramastan, bul portfeldi ártaraptandyrý quraly.
- «Dempıng arqyly baǵa belgileý» - básekelesterdiń agressıvti strategııalary rentabeldilik pen naryq úlesin ustap qalý arasyndaǵy teńgerimdi izdeýge májbúrleıdi.
- Shyǵyndardy basqarý - basty basymdyq. Áńgime qysqartý týraly emes, smart-ońtaılandyrý týraly (aýtsorsıng, avtomattandyrý, jetkizýshilermen kelissózder).
- Boljamdylyq - ıntýısııa emes, derekter bazasynda ssenarıılerdi boljaý.
- Tabys joq jerde paıda tabý - jańa naryqtardy izdeý, ónim
- Resýrstar - maqsaty - bıýdjetterdi joǵary marjalyq baǵyttardyń paıdasyna qaıta bólý.
- Naryqqa ıkemdi bolý - qarjylyq úlgilerdi ózgermeli jaǵdaılarǵa tez beıimdeý.
«2025 jyl CFO-dan aqshany sanaýdy ǵana emes, aldyn ala boljaýdy, beıimdelýdi jáne táýekelge barýdy talap etedi. Fındırdiń mindeti - makro silkinisterdi múmkindikke, al mıkrosıgnaldardy is-qımylǵa aınaldyrý», dep atap ótti Eldar Ábdirazaqov.
Sammıtte jyl bıznesmenderi anyqtaldy. Olardyń qatarynda Beeline Kazakhstan bas qarjy dırektory Gaýhar Ádilova, «Lotte Rahat» qarjy dırektory Marat Nurǵazıev, RG Brands Kazakhstan bas qarjy dırektory Tımýr Janǵojanov bar.
Jeńimpazdar CFO - bul jaı ǵana bıýdjettiń saqtaýshysy emes, táýekelderdi múmkindikterge, al sandardy jol kartalaryna aınaldyrýǵa qabiletti kórnekti qadam ekenin de dáleldedi.
